آزمایشات آنمی فقر آهن و پیشگیری از عوارض جانبی آن

آزمایش آهن خون

آهن نقش مهمی در حفظ بسیاری از عملکردهای بدن دارد، از جمله تولید هموگلوبین، مولکولی در بدن شما که اکسیژن را در خون جابجا می‌کند. همچنین آهن برای حفظ سلول‌ها، پوست، مو و ناخن سالم ضروری است.

آهن در غذا پس از خوردن، داخل بدن توسط سلول‌هایی که بافت مجرای معدی روده‌ای را تشکیل می‌دهند جذب می‌شود؛ بدن تنها کسر کوچکی از آهن گوارش شده را جذب می‌کند. سپس آهن به جریان خون می‌ریزد، جایی که پروتئین‌هایی به نام ترانسفرین به آن می‌چسبند و آهن را به کبد می‌رسانند. آهن بعنوان فریتین در کبد ذخیره می‌شود و در هنگام نیاز آزاد می‌شود تا گلبول‌های قرمز جدیدی را در مغز استخوان ایجاد کند. وقتی که گلبول‌های قرمز دیگر نتوانند وظیفه خود را انجام بدهند (پس از حدود 120 روز ماندن در گردش خون)، آنها توسط طحال مجدداً جذب خواهند شد. بدن می‌تواند آهن این سلول‌های کهنه را بازسازی کرده و دوباره به خون بازگرداند.

آیا شما در معرض خطرید؟


خطر آنمی فقر آهن

فقر آهن شیوع زیادی دارد، مخصوصاً در میان زنان و کسانی که رژیم غذایی آنها آهن کمی دارد. گروه‌هایی که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم بیشتر از سایرین در معرض آنمی (کم خونی) فقر آهن قرار دارند:

  • زنان در دوره قاعدگی، مخصوصاً کسانی که دوره قاعدگی سنگینی دارند.
  • زنانی که باردارند یا در دوران شیردهی هستند یا کسانی که اخیرا زایمان کرده‌اند.
  • افرادی که تحت جراحی‌های بزرگ یا ترومای فیزیکی قرار گرفته‌اند.
  • کسانی که به بیماری‌های معدی روده‌ای مبتلا هستند همچون بیماری سلیاک، بیماری التهابی روده همچون کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون
  • مبتلایان به بیماری اولسر پپتیک یا زخم معده
  • افرادی که عمل‌های تهاجمی انجام داده‌اند، مخصوصاً عمل‌های بایپس معده
  • گیاهخواران، وگان‌ها و سایر افرادی که در رژیم غذایی خود از غذاهای سرشار از آهن استفاده نمی‌کنند (آهن موجود در سبزیجات، حتی سبزیجات سرشار از آهن، به خوبی آهن گوشت قرمز، سفید و ماهی‌ها جذب نمی‌شود.)
  • کودکانی که روزانه بیش از 16 تا 24 اونس از شیر گاو می‌نوشند (شیر گاو نه تنها حاوی آهن بسیار کمی است، بلکه جذب آهن را نیز کاهش داده و بافت معدی رودی را تحریک می‌کند که باعث از دست رفتن مزمن خون خواهد شد.

نشانه‌ها و علائم آنمی (کم خونی) فقر آهن چیست؟


نشانه‌ها و علائم آنمی فقر آهن

علائم آنمی (کم خونی) فقر آهن با کاهش رسیدن اکسیژن به سرتاسر بدن همراه است و عبارتند از:

  • رنگ پریدگی یا داشتن پوستی زرد رنگ
  • خستگی بی دلیل یا فقدان انرژی
  • تنگی نفس یا درد قفسه سینه، مخصوصاً در هنگام فعالیت
  • ضعف عمومی بی دلیل
  • ضربان قلب تند
  • شنیدن صدای کوبیدن یا سوت کشیدن گوش
  • سردرد مخصوصاً همراه با فعالیت
  • علاقه بسیار شدید به یخ یا خاک – “پاگوفاژی”
  • زخم یا نرم شدن زبان
  • ناخن‌های شکننده یا ریزش مو

نحوه تشخیص آنمی فقر آهن چگونه است؟


آنمی فقر آهن با آزمایشات خونی تشخیص داده می‌شود که باید شامل شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC) باشند. تست‌های تکمیلی نیز احتمالاً تجویز می‌شوند تا سطح فریتین، آهن، کل ظرفیت اتصال آهن و/یا ترانسفرین را ارزیابی کنند. در کسانی که کم خونی ناشی از فقر آهن دارند، این آزمایشات معمولاً نتایج زیر را نشان خواهند داد:

  • میزان پایین هموگلوبین (Hg) و هماتوکریت (Hct)
  • میزان پایین حجم متوسط گلبول (MCV)
  • میزان پایین فریتین
  • میزان پایین آهن موجود در خون (FE)
  • میزان بالای ترانسفرین در خون یا کل ظرفیت اتصال آهن (TIBC)
  • اشباع آهن پایین

تست اسمیر خون محیطی یا اسلاید خون احتمالاً گلبول‌های کوچک و تخم مرغی شکلی را نشان می‌دهد که در مرکز رنگ پریده هستند. در موارد شدید فقر آهن، شمارش کامل گلبول‌های سفید خون (WBC) احتمالاً کم بوده و شمارش پلاکت می‌تواند زیاد یا کم باشد.

سایر تست‌هایی که پس از تشخیص فقر آهن انجام می‌شود چیست؟


پزشک شما تصمیم می‌گیرد که آیا به تست‌های دیگر نیازی هست یا خیر. فقر آهن در بین زنانی که در دوران قاعدگی خود قرار دارند یا باردار هستند، کودکان و کسانی که در رژیم غذایی خود زیاد از شیر گاویا غذاهای فاقد آهن استفاده می‌کنند شیوع دارد. از خلال صحبت‌های شما درباره رژیم غذایی و سابقه پزشکیتان، پزشک به قدر کافی اطلاعات به دست می‌آورد تا نیاز به تست‌های بیشتر را تعیین کند. در بیمارانی همچون مردان، زنان یائسه یا زنان جوانی که از آنمی شدید رنج می‌برند، پزشک احتمالاً آزمایشات تکمیلی تجویز می‌کند. این آزمایشات عبارتند از:

  • آزمایش وجود خون در مدفوع (خون مخفی در مدفوع (FOBT))
  • مشاهده هرگونه ناهنجاری در مجاری معدی روده‌ای – آندوسکوپی فوقانی و تحتانی (مشاهده داخل معده، دوازدهه یا روده با یک لوله)، انتروسکوپی کپسولی (قورت دادن یک دوربین بسیار کوچک که تصاویری را از مجاری معدی روده‌ای تهیه می‌کند)، باریم انما، بلع باریم یا بیوپسی روده کوچک.
  • آزمایش ادرار برای وجود خون یا هموگلوبین
  • در زنانی که در دوره قاعدگی خون غیر عادی یا بسیار زیاد از دست می‌دهند، یک ارزیابی مخصوص به زنان که می‌تواند شامل تصویر ماوراء صوت از لگن یا بیوپسی رحم باشد، انجام می‌شود.

گاهی اوقات به سختی می‌توان علت فقر آهن را تشخیص داد، یا پزشک شاید نگران این موضوع باشد که مشکل شما چیزی بغیر از فقر آهن منجر به آنمی (کم خونی) است. این مشکلات می‌تواند شامل اختلالات ارثی خون که به آن تالاسمی گفته می‌شود، در این بیماری،  گلبول‌های قرمز خون ظاهری کوچک و رنگ پریده دارند و بیماری‌های هموگلوبینوپاتی همچون بیماری سلول داسی شکل (و نه داسی شکل بودن خفیف سلولی) یا سایر اختلالات خونی باشد. افراد مبتلا به عفونت‌های مزمن یا عارضه‌هایی همچون نارسائی کلیه، بیماری‌های سیستم خود ایمنی و اختلالات التهابی نیز ممکن است گلبول‌های قرمز کوچکی داشته باشند. هنگامی که علت آنمی (کم خونی) مشخص نیست، پزشک احتمالاً شما را به هماتولوژیست ارجاع خواهد داد، هماتولوژیست متخصص اختلالات خون است، تا با او صحبت کنید و او بتواند ارزیابی‌های بیشتر را روی شما انجام دهد.

چرا تست آنمی فقر آهن برای زنان ضروری است؟


بارداری، خونریزی بیش از حد در دوره قاعدگی و فیبروئید رحم همگی از جمله دلایلی هستند که چرا زنان بیشتر از مردان در معرض آنمی فقر آهن قرار دارند.

خونریزی بیش از حد در دوره قاعدگی هنگامی رخ می‌دهد که نسبت به زنان دیگر، این زنان مدت طولانی‌تری یا مقدار بیشتری خونریزی در دوره قاعدگی خود داشته باشد. خونریزی عادی دوران قاعدگی 4 الی 5 روز طول می‌کشد و میزان خون از دست رفته نیز از 2 الی 3 قاشق غذا خوری متغیر است. زنانی که خونریزی بیش از حد دوره قاعدگی دارند معمولاً بیش از 7 روز خونریزی دارند و دو برابر حد معمول خون از دست می‌دهند.

تخمین زده می‌شود 20 درصد زنان در سنین زایایی آنمی فقر آهن دارند. احتمال ابتلای زنان باردار به آنمی فقر آهن بسیار بیشتر است زیرا آنها مقدار خیلی بیشتری خون نیاز دارند تا به نوزاد در حال رشد خون رسانی کنند.

می‌توان از آزمایش ماوراء صوت لگن استفاده کرد تا منشأ خونریزی بیش از حد در دوره پریود، مثلاً فیبروئید، را یافت. همچون آنمی فقر آهن، فیبروئید رحمی نیز غالباً هیچ علامت بالینی ندارد. هرچند، این بیماری هنگامی رخ می‌دهد که تومورهای عضلانی در رحم رشد کنند. اگرچه این تومورها معمولاً سرطانی نیستند، ولی در بیشتر موارد باعث خونریزی شدید قاعدگی می‌شود که می‌تواند منجر به آنمی فقر آهن گردد.

نحوه درمان آنمی فقر آهن چگونه است؟


حتی اگر علت فقر آهن را بتوان تشخیص داد و درمان کرد، همچنان در بیشتر موارد نیاز به استفاده از آهن بصورت دارویی است (بیشتر از آهنی که در مولتی ویتامین‌ها می‌توان یافت) تا وقتی که فقر آهن درمان شده و ذخایر آهن بدن تجدید شود. در برخی موارد، اگر علت این بیماری را نتوان تشخیص داد یا درمان کرد، بیمار احتمالاً مجبور خواهد بود بصورت مکرر از مکمل‌های آهن استفاده کند.

چندین روش برای افزایش مقدار دریافتی آهن وجود دارد:

رژیم غذایی

رژیم غذایی مناسب برای جبران فقر آهن

غذاهایی که می‌توانند فقر آهن را جبران کنند عبارتند از:

  • گوشت: گوساله، خوک یا بره، مخصوصاً گوشت اندام‌های داخلی همچون کبد
  • ماکیان: مرغ، بوقلمون و اردک، مخصوصاً کبد و گوشت سیاه
  • ماهی، مخصوصاً حلزون صدف دار، ساردین‌ها و ماهی کولی
  • اعضای سبز رنگ و پر برگ خانواده کلم از جمله بروکلی، کلم پیچ، شلغم سبز و کولارد سبز
  • حبوبات، همچون انواع لوبیا و انواع نخود
  • پاستا، غلات، برنج و غلات صبحانه غنی از آهن

آهن دارویی

آهن دارویی برای مبتلایان به فقر آهن

مقدار آهن مورد نیاز برای درمان بیماران مبتلا به فقر آهن بیشتر مقدار آهنی است که در مکمل‌های روزانه مولتی ویتامین یافت می‌شود. مقدار آهن تجویز شده توسط پزشک شما بر حسب میلی‌گرم از عنصر آهن خواهد بود. بیشتر افراد مبتلا به فقر آهن باید 150 تا 200 میلی‌گرم در روز از عنصر آهن (2 تا 5 میلی‌گرم آهن به ازای هر کیلوگرم از وزن بصورت روزانه) مصرف کنند. از پزشک خود در مورد میزان میلی‌گرم آهن مورد نیاز بدنتان در هر روز بپرسید. اگر ویتامین مصرف می‌کنید، آنها را به پزشک خود نشان دهید.

آهن تزریق وریدی

 

آهن تزریق وریدی برای جبران فقر آهن

آمپول ونوفر

در برخی موارد احتمال دارد پزشک برای شما تزریق وریدی (IV) آهن را توصیه کند. تزریق وریدی آهن ممکن است برای درمان نقص آهن در بیمارانی که جذب آهن در مجاری معدی روده‌ای آنها به خوبی انجام نمی‌شود، بیماران مبتلا به فقر آهن شدید یا از دست دادن  مزمن خون، بیمارانی که از مکمل اریتروپوئیتین مصرف می‌کنند، یا بیمارانی که نمی‌توانند مصرف خوراکی آهن را تحمل کنند ضروری باشد. اریتروپوئیتین هورمونی است که تولید خون را تحریک می‌کند. اگر به تزریق وریدی آهن نیاز داشته باشید، پزشک احتمالاً شما را به یک هماتولوژیست ارجاع خواهد تا بر تزریق آهن نظارت داشته باشد. تزریق وریدی آهن با ترکیبات مختلفی وجود دارد:

  • دکستران آهن
  • سوکروز آهن
  • فریک گلوکونات

انتقال خون

انتقال خون برای بیماران با فقر آهن شدید

می‌توان انتقال گلبول‌های قرمز خون را برای بیمارانی که آنمی فقر آهن شدید دارند و در حال خونریزی هستند یا علائم بسیار شدید این بیماری همچون درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضعف دارند به کار برد. انتقال خون برای جایگزین کردن کمبود گلبول‌های قرمز خون انجام می‌شود و بطور کامل فقر آهن را از بین نمی‌برد. انتقال گلبول‌های قرمز خون تنها بهبودی موقت به همراه دارد. باید علت کم خونی شما مشخص شده و آن علت و علائم بالینی آن درمان شوند.

می‌توان با آزمایش آنمی فقر آهن از عوارض احتمالی سلامتی پیشگیری کرد


بیشتر موارد آنمی فقر آهن خفیف بوده و باعث عوارضی نمی‌شود. معمولاً این عارضه را می‌توان به راحتی درمان کرد. هرچند، اگر آنمی یا فقر آهن درمان نشود، می‌تواند منجر به بروز سایر مشکلات سلامتی شوند، از جمله:

تپش قلب سریع یا نامنظم

برای افراد مبتلا به کم خونی، قلب باید بیشتر و سریع‌تر بتپد تا میزان پایین اکسیژن را جبران کند. این معضل می‌تواند منجر به تپش قلب نامنظم شود. در موارد شدید، این مشکل به نارسائی قلبی یا بزرگ شدن عضله قلب منجر شود.

عوارض بارداری

در موارد شدید فقر آهن، احتمال بدنیا آمدن ناقص نوزاد یا با وزن تولد پایین وجود دارد. بیشتر زنان باردار مکمل‌های آهن را به عنوان بخشی از مراقبت‌های پیش از بارداری مصرف می‌کنند تا از این مشکل جلوگیری نمایند.

رشد دیرهنگام در نوزادان و کودکان

نوزادان و کودکانی که شدیداً فقر آهن دارند شاید در رشد تأخیر داشته باشند. همچنین احتمالاً دچار عفونت خواهند شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *