بالا و پایین بودن آنزیم های کبدی در آزمایش خون نشانگر چیست؟

آزمایش آنزیم کبدی

کبد در ناحیه‌ی بالا و راست حفره‌ی شکمی، درست زیر قفسه‌ی سینه قرار دارد. کبد اعمال بسیاری انجام می‌دهد که برای حیات، ضروری‌اند. به طور خلاصه برخی از عملکردهای مهم کبد انسان عبارتنداز :

  • سم‌زُدایی خون
  • تولید فاکتورهای انعقادی خون، آلبومین، و بسیاری دیگر از پروتئین های مهم
  • متابولیزه کردن داروها و مواد غذایی
  • متابولیزه‌کردن محصولات دفعی از هموگلوبین و دیگر سلول‌ها
  • ذخیره‌ی ویتامین‌ها، چربی، کلسترول و صفرا
  • تولید گلوکز(گلوکوژنز یا ساخت و رهاسازی گلوکز حین گرسنگی)

تست‌های خون رایج برای عملکرد کبد چیست؟


تست‌های خون رایج برای عملکرد کبد چیست؟

تست‌های خونی کبد از رایج‌ترین تست‌های خون‌اند که گرفته‌می شوند. این تست ها می توانند برای ارزیابی عملکرد کبد و یا آسیب به آن مورد استفاده قرار گیرند. قدم اول برای شناسایی کبد آسیب‌دیده، آزمایش خون ساده به منظور شناسایی سطح آنزیم های(پروتئین های) خاص کبدی در خون است. در شرایط نرمال، این آنزیم ها اغلب داخل سلول های کبدی مستقرند. اما وقتی کبد به هر دلیلی آسیب می‌بیند، این آنزیم‌ها وارد جریان خون می‌شوند. آنزیم ها پروتئین هایی هستند که در سرتاسر بدن وجود دارند و هرکدام عملکرد مخصوص به خود دارند. آنزیم ها کمک میکنند تا سرعت انجام واکنش های شیمیایی معمول و حیاتی بدن افزایش یابد.

  • از جمله حساس‌ترین و گسترده‌ترین آنزیم هایی کبدی، آمینوترانسفرازها هستند. این دسته آنزیم ها شامل آسپارتات‌ آمینوترانسفراز(AST or SGOT) و آلانین‌ آمینوترانسفراز(ALT or SGPT) می‌باشند. این آنزیم‌ها به‌طور معمول به مقدار زیاد در سلول های کبدی و به مقدار کمتر در سلول های ماهیچه‌ای وجود دارند. اگر کبد آسیب ببیند یا تخریب شود، سلول های کبدی این آنزیم ها را به داخل خون رها می کنند و در نتیجه سطح آنزیم های AST و ALT در خون بالا می رود که نشان دهنده بیماری کبد است.
  • دیگر آزمایشات خونی مرتبط با کبد شامل اندازه‌گیری برخی دیگر از آنزیم های کبدی است. علاوه بر AST و ALT آنزیم های دیگری هم هستند که به مقدار کم در کبد وجود دارند، شامل آلکالین‌فسفاتاز، 5پریم‌نوکلئوتیداز و گاماگلوتامیل‌ترانس‌پپتیداز(GGT). تمرکز این مقاله بیشتر برروی آنزیم های رایج کبدی یعنی AST و ALT است.

آنزیم های آمینوترانسفراز(ALT،AST) چیستند؟


آنزیم های آمینوترانسفراز، واکنش های شیمیایی را سرعت می‌بخشند و به انجام می‌رسانند که در آنها یک گروه آمینه از یک آمینواسید(آمینواسیدها واحدهای ساختمانی پروتئین‌ها هستند) و از یک مولکول دهنده به یک مولکول گیرنده انتقال می‌یابد، بنابراین این آنزیم ها ترانسفراز (آنزیم انتقال‌دهنده) نام گرفتند. اصطلاحات پزشکی گاهی می توانند گیج‌کننده باشند، همانطور که درباره این آنزیم ها هم این مشکل وجود دارد، بدین علت که این آنزیم ها اسامی متفاوتی دارند  و هم در مقالات پزشکی و هم غیرپزشکی از این اسامی استفاده می شود. برای مثال:

  • نام دیگر آنزیم آمینوترانسفراز، ترانس‌آمیناز است.
  • آنزیم آسپارتات‌آمینوترانسفراز(AST) تحت عنوان گلوتامیک‌ اُگزالواستیک‌ ترانس‌ آمیناز نیز خوانده ‌می شود(SGOT).
  • آلانین‌ آمینوترانسفراز(ALT) تحت عنوان گلوتامیک‌ پیروویک‌ ترانس‌ آمیناز نیز خوانده می شود(SGPT)

به‌طور خلاصه :

  • SGOT=AST
  • SGPT=ALT

اینها آنزیم هایی هستند که در کبد و سایر سلول ها تولید می شوند.

به‌طور معمول، AST و ALT درکجای بدن قرار دارند؟


AST(SGOT) به‌طور معمول در بافت های مختلف شامل کبد، قلب، ماهیچه، کلیه و مغز قرار دارد. زمانی که هرکدام از این بافت ها آسیب ببینند تیم آنزیم به داخل سرم خون رها می شود. برای مثال، سطحAST در سرم خون  در حمله‌ قلبی یا آسیب عضلانی بالا می رود. بنابراین این آنزیم شاخص مخصوص آسیبه کبدی نیست، چراکه در سایر آسیب های بافتی نیز سطح آن بالا می رود. برعکس، ALT(SGPT) به‌طور معمول به میزان زیادی در کبد یافت می شود. این جمله، بدین معنی نیست که این آنزیم منحصرا فقط در کبد وجود دارد بلکه میزان بسیار زیادی از این آنزیم در کبد است. درنتیجه‌ی آسیب کبدی این آنزیم به داخل گردش خون رها می شود. بنابراین، این آنزیم اصولا شاخص خوبی برای آگاهی از وضعیت کبد است.

سطوح طبیعی ALT و AST درخون چقدر است؟


سطوح طبیعی ALT و AST درخون چقدر است؟

  • محدوده‌ی طبیعی میزان AST(SGOT) بین 5 تا 40 واحد درهر لیتر سرم است(سرم، مایعی‌است که بخشی از خون را تشکیل می دهد).
  • محدوده‌ی طبیعی میزان ALT(SGPT) بین 7 تا 56 واحد درهر لیتر سرم است.

با این وجود، عدد محدوده‌ی AST و ALT باتوجه به تکنیک و پروتکل‌هایی که آزمایشگاه‌های مختلف درسرتاسر جهان به کار می برند، می تواند به میزان کمی متفاوت باشد. به هرحال، این محدوده های طبیعی، به‌طور معمول توسط هر آزمایشگاهی تهیه می شود و همراه با گزارشات شخصی بیمار آورده می شود.

آزمایشات کبدی بالا(ASTوALT بالا) یعنی چه؟


AST(SGOT) و ALT(SGPT) شاخص‌های حساسی برای تشخیص آسیب کبد از سایر بیماری‌ها هستند و مجموعا تست‌های خونی‌کبدی یا تست‌های کبد نامیده می‌شوند. به‌هرحال، باید بر این مسئله تاکید شود که سطح بالاتر از حدمعمول این آنزیم های کبدی، خودبه خود مساوی با بیماری کبدی نیست. سطح بالای این آنزیم ها ممکن است به معنای مشکلات کبدی باشد یا حتی ممکن است نباشد. برای مثال، افزایش این آنزیم ها می تواند حین آسیب عضلات نیز اتفاق بیفتد. تفسیر نتایج AST و ALT افزایش‌یافته، بستگی به ارزیابی کلینیکی کامل از هرشخص دارد و بنابراین این ارزیابی به بهترین نحو ممکن به‌وسیله یک پزشک باتجربه درزمینه بیماری های کبدی و عضلانی انجام می شود. به‌علاوه، سطوح معین آنزیم ها در این تست های آنزیمی کبد، ارتباط چندانی با شدت مشکلات کبد یا وضعیت بیماری در آینده ندارد.  بنابراین، نمیتوان از سطوح دقیق AST(SGOT) و ALT(SGPT) برای تشخیص شدت بیماری کبد یا پیش‌بینی عملکرد کبد در آینده استفاده کرد. برای مثال، افراد مبتلا به هپاتیت A ویروسی حاد ممکن است سطوح بالایی از AST و ALT داشته باشند(گاهی هزاران واحددرلیتر) ولی بیشتر این بیماران، بدون هیچ بیماری کبدی باقی‌مانده، به طور کامل بهبود می‌یابند. برعکس، در بیماران مبتلا به عفونت هپاتیت C مزمن، باوجود اینکه تنها افزایش اندکی در سطوح AST و ALT خونشان دیده می شود، کبد به‌طور قابل توجهی آسیب دیده و حتی فرد مبتلا به اسکار پیشرفته کبدی(سیروز)ناشی از یک التهاب جزئی درحال پیشرفت کبد است.

آیا نتایج تست ALT و AST نشان‌دهنده‌ی عملکرد کبد است؟


سطوح AST و ALT نشانگر عملکرد کبد نیست، بااین وجود، برخی انجمن ها و نشریات پزشکی، به‌طور معمول، به اشتباه تست این آنزیم ها را معادل تست عملکرد کبد می دانند. حتی در شرایطی که AST و ALT خون بسیار بالا رفته‌است، کبد ممکن است همچنان به‌درستی عمل کند. نتیجه اینکه، اگر شما “سطوح بالایی از آنزیم های کبدی” دارید یا تست های کبدی غیرنرمال دارید، به‌طور دقیق از پزشک خود بپرسید که همه‌ی تست ها نشانگر چه چیزی هستند.

چه تست های خونی برای شناسایی عملکرد کبد گرفته‌می‌شود؟


تست های خونی که به‌درستی نمایانگر عملکرد کبداند در ادامه آورده‌شده است، محدوده طبیعی که لیست شده، برای مردان و زنان بالغ و کودکان است، با این وجود، دربرخی محدوده‌های طبیعی تست ها، تفاوت های اندکی وجود دارد.

  • عوامل شرکت‌کننده در انعقاد ( زمان پروترومبین یا PT و نسبت نرمال‌شده‌ی بین‌المللی یا INR: این تست‌ها توانایی خون برای انعقاد طبیعی و جلوگیری از خونریزی و خون مردگی را می‌سنجد. پدیده‌ی انعقاد حاصل عملکرد پروتئین های خاصی است که فاکتورهای انعقادی نامیده می شوند، این فاکتورها به طور طبیعی در کبد تولید می شوند. مقدار طبیعی زمان پروترومبین، حدود 9.5 تا 13.8 ثانیه است.
  • سطح آلبومین(هایپوآلبومینمی) : آلبومین پروتئین بسیار رایجی است که در خون یافت می شود و عملکردهای متفاوتی دارد. همچنین تنها در کبد تولید می شود و اگر میزانش کمتر از حالت طبیعی شود، می تواند نشانگر بیماری مزمن کبدی یا سیروز کبدی باشد. لازم به ذکر است که بسیاری شرایط دیگرهم هستند که در آنها ممکن است سطح آلبومین کاهش یابد. مقدار طبیعی آلبومین حدود 3.5 تا 5 گرم بر دسی‌لیتر است.
  • بیلی‌روبین: این مولکول، حاصل تخریب معمول گلبول های قرمز خون است که در کبد اتفاق می‌افتد. به طور طبیعی، بیلی‌روبین به عنوان صفرا در مدفوع آزاد می شود. افزایش بیلی‌روبین می تواند نشان دهنده‌ی عملکرد نادرست و غیرعادی کبد باشد. به‌هرحال، دیگر شرایطی که همراه با افزایش تخریب گلبول های قرمز است نیز می تواند باعث افزایش سطح بیلی‌روبین شود، هرچند عملکرد کبد نرمال است. مقدار طبیعی بیلی‌روبین حدود 0.1 تا 1.0 میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است.

چه تست های خونی به منظور بررسی عملکرد کبد انجام می شود؟


  • شمارش پلاکت ها: تعداد کم پلاکت ها( ترومبوسیتوپنی) علل متعددی دارد یکی از علل آن می تواند بیماری پیشرفته کبدی باشد. تعداد طبیعی پلاکت ها حدود 150000 تا 400000 در هر میکرولیتر است.
  • گلوکز: سطح گلوکز در بدن با مکانیسم های متعددی حفظ می شود. کبد می تواند گلوکز را به منظور تغذیه‌ی سایر سلول ها در شرایط گرسنگی که دریافت خوراکی گلوکز ناکافی است، رها کند. این فرایند، گلوکونئوژنز نامیده می شود و از دیگر کارهای مهم کبد است. در بیماری پیشرفته کبدی، این عملکرد کبد می تواند مختل شود و اغلب منجر به کاهش سطح گلوکز هنگام دریافت خوراکی ناکافی گلوکز شود. برعکس، بسیاری از افراد مبتلا به سیروز کبدی، دچار عدم تحمل گلوکز و درنتیجه دیابت می شوند.
  • GGT(گاما گلوتامیل ترنس‌پپتیداز): این آنزیم ممکن است نشانگر آسیب احتمالی کبد باشد، هرچه میزان غیرطبیعی این آنزیم بالاتر باشد، احتمال تخریب کبد بیشتر است. مقدار طبیعی GGT حدود 9 تا 48 واحد در هر لیتر است.
  • ALP(آلکالین فسفاتاز): بیشترین مقدار این آنزیم توسط کبد تولید می شود، بنابراین سطح بالای این آنزیم در خون ممکن است نشاندهنده‌ی آسیب کبد باشد. مقدار طبیعی ALP حدود 45 تا 115 واحد در هر لیتر است.
  • LD یا LDH (لاکتات دهیدروژناز): این آنزیم ممکن است در انواع مختلف بیماری ها افزایش یابد، از جمله این بیماری ها، بیماری کبد است. مقدار طبیعی این ماده حدود 122 تا 222 واحد در هر لیتر است. لازم به ذکر است که بسیاری از بیمارستان ها و مطب پزشکان لیستی از کارهای کبد به عنوان بخشی از تست های آزمایشگاه تهیه کرده‌اند که باید بررسی شوند. این لیست ها متفاوتند و ممکن است شامل تست های AST،ALT و سایر تست هایی باشند که در بالا آورده شد. به علاوه، برخی متخصصین بالینی تست های دیگر مثل مقدار آمونیاک سرم و سطح لاکتات را نیز در این لیست ها توصیه می کنند. تست های دیگری مثل مقدار آمونیاک سرم و سطح لاکتات سرمی نیز در این لیست ها وجود دارند. یکسری تست های کبد خانگی برای سطح آنزیم های خون و عملکرد کبد وجود دارند، افرادی که از این تست ها استفاده می کنند، باید حتما اول نتایج تست را با متخصصشان در میان بگذارند.

دلایل رایج آزمایشات کبدی غیرنرمال چیست؟


دلایل رایج آزمایشات کبدی غیرنرمال چیست؟

تست های غیرعادی کبدی ممکن است در شرایط مختلف کبد در خون یافت شوند.

افزایش خفیف تا متوسط آنزیم‌های کبدی شایع است

اغلب به طور غیرمنتظره‌ای در تست غربالگری معمول خونی در افراد سالم اتفاق می‌افتد. میزان AST و ALT در این موارد بین 2برابر تا صدها واحد در لیتر بیشتر از حد طبیعی است. یکی از شایع ترین علل افزایش خفیف تا متوسط این تست های کبدی وضعیتی است که تحت عنوان کبد چرب شناخته‌می شود (استئاتوهپاتیت یا استئاتوز کبدی). در آمریکا رایج ترین علت کبد چرب، سوءمصرف الکل است. سایر علل کبد چرب عبارتند از دیابت ملیتوس و چاقی. تست های کبد چرب از تست های بسیار دیگر شامل تست های خونی، سی‌تی و یا MRI و در برخی افراد نمونه‌برداری از کبد تشکیل شده است.

هپاتیتBمزمن و هپاتیتC از دیگر علل افزایش مزمن خفیف تا متوسط آنزیم های کبدی‌اند

در این شرایط، ALT و AST ممکن است تنها اندکی افزایش یابند و نیز میزان غیرعادی بودن تست های عملکرد کبد می تواند نشانگر شدت آسیب باشد.

مصرف کوتاه‌مدت و بلندمدت الکل می تواند به طور شایع باعث تست های خونی غیرنرمال کبدی شود

در هپاتیت الکلی، محدوده تست های کبدی می تواند بسیار متفاوت باشد. در بیماری کبدی الکلی مزمن یا سیروز الکلی، افزایش اندک AST و ALT ممکن است مشاهده شود، درحالی که در هپاتیت الکلی حاد سطح بالای آنزیم های کبدی اغلب دیده می شود. بسیاری از داروها نیز می توانند مسئول افزایش خفیف تا متوسط آنزیم های کبدی باشند.

چه داروهایی باعث افزایش سطح آنزیم های کبدی می شوند؟(AST و ALT)


داروهای مختلفی می توانند باعث میزان غیرعادی آنزیم های کبدی در هرفردی شوند. مثال های از برخی از داروهای رایج دارای خاصیت سمی برای کبد عبارتند از:

  • آسپرین
  • استامینوفن(تیلنول و سایرین)
  • ایبوپروفن(آدویل، موترین)
  • ناپروکسن(ناپروزین، ناپرلان، آناپروکس، آلو)
  • دیکلوفناک(ولتران، کاتافلام،ولترانXR)
  • فنیل‌بوتازون(بوتازولیدین)

داروهای ضدصرع شامل :

  • فنیتوین(دیلانتین)
  • والپرویک اسید(دپاکوت، دپاکوتER، دپاکن، دپاکون)
  • کاربامازپین(تگرتول، تگرتولXR، ایکوئرترو)
  • فنوباربیتال

آنتی‌بیوتیکها شامل :

  • تتراسایکلین‌ها(مثل تتراسایکلین آکرومیسین)
  • سولفونامیدها
  • ایزونیازید(INH)(نیدرازید،لانیازید)
  • سولفامتوکسازول(گانتانول)
  • تری‌متوپریم(تریمپکس، پرولوپریم، پریمسول)
  • نیتروفورانتوین(ماکرودانتین، فورادانتین، ماکروبید)
  • فلوکونازول(دیفلکان) و برخی دیگر از ضدقارچی‌ها و ….

“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *