تشخیص انواع بیماری های عفونی ناشی از ویروس و باکتری با آزمایش خون

آزمایش بیماری های عفونی

بیماری‌های عفونی توسط میکروارگانیسم‌ها مثل باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها ایجاد می‌شوند. پزشکان عفونت را بر اساس علائم بیمار، نتایج معاینه‌ی فیزیکی و عوامل خطر موجود تشخیص می‌دهند. ابتدا پزشک تشخیص می‌دهد که بیمار به نوعی عفونت مبتلا بوده و بیماری او از این نوع است. برای مثال فردی با تنگی نفس و سرفه ممکن است به ذات الریه (نوعی عفونت ریه) مبتلا باشد. همچنین ممکن است این فرد به آسم یا نارسایی قلبی مبتلا باشد. در این فرد عکس برداری با اشعه‌ی ایکس از قفسه‌ی سینه می‌تواند به پزشک کمک کند تا ذات الریه را از دیگر عارضه‌های احتمالی تشخیص دهد.زمانی که پزشک تأیید می‌کند که فردی به یک عفونت مبتلاست معمولاً لازم است نوع میکروارگانیسم ایجاد کننده‌ی عفونت مشخص شود. بسیاری از میکروارگانیسم‌ها می‌توانند یک عفونت را ایجاد کنند. برای مثال ذات الریه ممکن است توسط ویروس‌ها، باکتری‌ها و یا در موارد نادر توسط قارچ‌ها ایجاد شود. روش درمانی مورد استفاده برای هر یک از میکروارگانیسم‌های مذکور متفاوت خواهد بود.

آزمایشات می‌توانند میکروارگانیسم ایجاد کننده‌ی بیماری را مشخص کنند


آزمایشات می‌توانند میکروارگانیسم ایجاد کننده‌ی بیماری را مشخص کنند

بسیاری از انواع تست‌های آزمایشگاهی می‌توانند نوع میکروارگانیسم درگیر کننده‌ی بیمار را مشخص کنند. در این تست‌ها از یک نمونه‌ی خون، ادرار، خلط و یا دیگر مایعات یا بافت‌های بدن انسان استفاده می‌شود. این نمونه ممکن است:

  • رنگ آمیزی شده و در زیر میکروسکوپ بررسی شود.
  • کشت داده شود (در محلی قرار داده شود که به رشد میکروارگانیسم‌ها کمک می‌کند).
  • از نظر وجود آنتی بادی که توسط سیستم ایمنی بدن در پاسخ به وجود میکروارگانیسم‌ها ایجاد می‌شود بررسی گردد.
  • از نظر وجود آنتی ژن‌های میکروارگانیسم (مولکول‌هایی از میکروارگانیسم که منجر به برانگیخته شدن پاسخ ایمنی در بدن بیمار می‌شوند) بررسی شود.
  • از نظر وجود مواد ژنتیکی (مثل DNA یا RNA) میکروارگانیسم بررسی شود.

هیچ آزمایشی نمی‌تواند همه‌ی انواع میکروارگانیسم‌ها را شناسایی کند. همچنین تست‌هایی که یک میکروارگانیسم را به خوبی شناسایی می‌کنند ممکن است در شناسایی دیگری ناتوان باشند. پزشک باید بسته به تشخیص خود از این که احتمال وجود کدام میکروارگانیسم بیشتر است، تست مناسبی را تجویز کند.بعضاً ممکن است تست‌های مختلفی انجام شوند که معمولاً ترتیب خاصی دارند و هریک بسته به نتایج تست قبلی تجویز می‌شوند. هر آزمایش احتمالات متعدد را کاهش می‌دهد. در صورتی که تست‌های صحیح انجام نشوند ممکن است پزشک نتواند علت عفونت را پیدا کند.بعضی از نمونه‌هایی که برای آزمایشگاه فرستاده می‌شوند مثل خلط، مدفوع و نمونه از داخل بینی یا حلق، به طور عادی حاوی باکتری‌های متعددی هستند که باعث بیماری نشده‌اند. پزشک باید باکتری‌های غیر بیماری زا و باکتری‌هایی که منجر به بیماری شده‌اند را از یکدیگر تشخیص دهد. بعضی از نمونه‌ها از جاهایی گرفته می‌شوند که معمولاً میکروبی در آن وجود ندارد (نمونه‌های استریل) مثل ادرار، خون و مایع مغزی نخاعی (مایعی که مغز و نخاع را در بر گرفته است). پیدا کردن هرگونه باکتری در این نمونه‌ها امری غیرطبیعی است.زمانی که یک میکروارگانیسم شناسایی می‌شود پزشکان می‌توانند آزمایشاتی انجام دهند و مؤثرترین نوع دارو در برابر این میکروارگانیسم را شناسایی کنند (آزمایش حساسیت). بدین ترتیب می‌توان در اسرع وقت مؤثرترین روش درمانی را آغاز کرد.

رنگ آمیزی نمونه و بررسی آن با میکروسکوپ

رنگ آمیزی نمونه و بررسی آن با میکروسکوپ

پزشک بعضاً می‌تواند یک میکروارگانیسم را به سادگی و با نگاه کردن به آن در زیر میکروسکوپ شناسایی کند. اکثر نمونه‌ها با استفاده از رنگ آمیزی مورد بررسی قرار می‌گیرند. برای این کار از جوهرهای مخصوصی استفاده می‌شود که میکروارگانیسم‌ها را رنگی کرده و باعث می‌شوند به خوبی دیده شوند. بعضی از میکروارگانیسم‌ها اندازه، شکل و رنگ خاصی دارند که به پزشک در شناسایی آن‌ها کمک می‌کند.با این حال بسیاری از این میکروارگانیسم‌ها شبیه هم بوده و نمی‌توان با استفاده از میکروسکوپ آن‌ها را از یکدیگر تشخیص داد. همچنین باید تعداد میکروب‌ها کافی بوده و اندازه‌ی آن‌ها به حدی بزرگ باشد که با میکروسکوپ قابل دیدن باشند. برای مثال نمی‌توان یک ویروس را با استفاده از میکروسکوپ شناسایی کرد چراکه اندازه‌ی آن بسیار کوچک است.برای شناسایی باکتری‌ها، پزشکان معمولاً در ابتدا از رنگ آمیزی گرم (رنگ آمیزی بنفش) استفاده می‌کنند. بدین ترتیب باکتری‌ها به صورت زیر طبقه بندی می‌شوند:

  • گرم مثبت: این باکتری‌ها آبی رنگ می‌شوند چراکه رنگ آمیزی بنفش گرم را حفظ می‌کنند.
  • گرم منفی: این باکتری‌ها قرمز دیده می‌شوند چراکه رنگ آمیزی را از دست می‌دهند.

پزشکان می‌توانند بسته به گرم مثبت یا گرم منفی بودن باکتری‌ها تا حدی برای روش درمانی تصمیم گیری کنند. علاوه بر رنگ آمیزی گرم می‌توان از دیگر روش‌های رنگ آمیزی نیز بسته به نوع احتمالی میکروارگانیسم موجود استفاده کرد.

کشت میکروارگانیسم‌ها

کشت میکروارگانیسم‌ها

معمولاً یک نمونه حاوی تعداد کمی از باکتری‌ها برای مشاهده در زیر میکروسکوپ و یا تشخیص با استفاده از تست‌های مختلف است. درنتیجه پزشک معمولاً سعی می‌کند این باکتری‌ها را در آزمایشگاه کشت دهد تا جایی که تعداد آن‌ها برای انجام تشخیص به حد کافی برسد. نمونه از محلی از بدن بیمار گرفته می‌شود که احتمالاً میکروارگانیسم بیماری زا در آن وجود دارد. این نمونه‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • خون
  • خلط
  • ادرار
  • مدفوع
  • بافت‌های بدن
  • مایع مغزی نخاعی (CSF)
  • مخاط بینی، حلق یا دستگاه تناسلی

نمونه در یک ظرف بشقاب مانند و یا یک لوله آزمایش حاوی مواد غذایی خاص قرار داده شده و بدین ترتیب رشد میکروارگانیسم‌ها در آن تحریک می‌شود. بسته به نوع میکروارگانیسم احتمالی، از مواد غذایی متفاوتی استفاده می‌شود. معمولاً پزشک موادی را به ظرف یا لوله‌ی آزمایش اضافه می‌کند که منجر به توقف رشد باکتری‌های غیر بیماری زا خواهد شد.بسیاری از میکروارگانیسم‌ها مثل باکتری‌هایی که عامل عفونت مجاری ادراری یا گلودرد هستند را می‌توان به راحتی کشت داد. برخی از باکتری‌ها مثل باکتری‌های ایجاد کننده‌ی سیفلیس به طور کلی قابل کشت نیستند. بعضی از باکتری‌های دیگر مثل باکتری عامل سل قابل کشت است ولی رشد آن هفته‌ها زمان می‌برد. برخی از ویروس‌ها را نیز می‌توان کشت داد ولی بسیاری از آن‌ها قابل کشت نیستند.

آزمایش حساسیت میکروارگانیسم نسبت به داروهای ضد میکروبی

آزمایش حساسیت میکروارگانیسم نسبت به داروهای ضد میکروبی

با وجود اینکه پزشکان معمولاً می‌دانند که چه داروی ضد میکروبی در مقابل میکروارگانیسم‌های مختلف مؤثر است، میکروارگانیسم‌ها به طور مداوم در حال پیشرفت بوده و نسبت به داروهایی که قبلاً در برابر آن‌ها مؤثر بوده است مقاومت پیدا می‌کنند. درنتیجه آزمایش حساسیت انجام می‌شود تا میزان تأثیر داروهای ضد میکروبی مختلف در برابر میکروارگانیسم درگیر کننده‌ی بیمار مشخص شود. این آزمایش به پزشک کمک می‌کند تا داروی مناسب برای عفونت خاص هر فرد را تجویز کند.کشت میکروب معمولاً برای آزمایش حساسیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. زمانی که یک میکروارگانیسم کشت داده شد پزشکان داروهای ضد میکروبی مختلفی را به آن اضافه می‌کنند تا ببینند کدام یک از این داروها می‌تواند به خوبی میکروب را از بین ببرد. پزشکان میزان حساسیت یک میکروب نسبت به دارو را نیز مشخص می‌کنند – بدین ترتیب مشخص می‌شود که برای از بین بردن میکروارگانیسم به داروی کم یا زیاد نیاز خواهیم داشت. در صورتی که برای از بین بردن یک میکروارگانیسم به میزان زیادی از یک داروی خاص نیاز داشتیم پزشک معمولاً از آن دارو برای درمان استفاده نخواهد کرد.بعضاً آزمایشات ژنتیک برای تشخیص ژن‌های میکروارگانیسم که باعث مقاومت نسبت به داروهای ضد میکروبی می‌گردد انجام می‌شوند. برای مثال می‌توان استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی سیلین (MRSA) را به آزمایش ژنتیک mecA تشخیص داد.از آن جایی که آزمایش حساسیت در آزمایشگاه انجام می‌شود نتیجه‌ی آن همیشه به طور کامل با چیزی که در بدن بیمار اتفاق می افتد یکسان نخواهد بود. عوامل مربوط به بیمار دریافت کننده‌ی دارو می‌توانند میزان تأثیر دارو را تغییر دهند. این عوامل عبارت‌اند از:

  • کارکرد دستگاه ایمنی بدن بیمار
  • سن بیمار
  • مبتلا بودن فرد به بیماری‌ها و اختلالات دیگر
  • چگونگی جذب و فرآوری داروها توسط بدن بیمار

آزمایش آنتی بادی برای میکروارگانیسم‌ها

آزمایش آنتی بادی معمولاً بر روی یک نمونه خون از شخص مبتلا به عفونت انجام می‌شود. این آزمایش را می‌توان بر روی نمونه‌ای از مایع مغزی نخاعی یا دیگر مایعات بدن نیز انجام داد. آنتی بادی‌ها موادی هستند که توسط دستگاه ایمنی بدن بیمار تولید می‌شوند و در مبارزه در مقابل عفونت به او کمک می‌کنند. این مواد توسط انواع خاصی از گلبول‌های سفید خون در زمان برخورد آن‌ها با سلول‌ها و مواد خارجی و بیگانه تولید می‌شوند. تولید این آنتی بادی‌ها معمولاً چند روز زمان می‌برد.

چرا آزمایش آنتی بادی؟

چرا آزمایش آنتی بادی

آنتی بادی اهداف بیگانه‌ی خاصی (آنتی ژن) که تولید آنتی بادی را تحریک کرده‌اند را شناسایی کرده و به آن‌ها حمله می‌کند. درنتیجه هر آنتی بادی خاص بوده و برای حمله به نوع و گونه‌ی خاصی از میکروارگانیسم‌ها ساخته شده است. در صورتی که آنتی بادی‌های مخصوص یک میکروارگانیسم در بدن شخصی شناسایی شوند، یعنی آن میکروارگانیسم خاص در بدن او وجود داشته و پاسخ دستگاه ایمنی او را نیز برانگیخته است. با این حال به این دلیل که بسیاری از آنتی بادی‌ها پس از رفع عفونت همچنان در خون باقی می‌مانند، پیدا کردن یک آنتی بادی در خون الزاماً به معنی وجود عفونت در بدن فرد نخواهد بود. آنتی بادی‌ها ممکن است از عفونت‌های قبلی نیز در بدن باقی مانده باشند.

  • پیدا کردن آنتی بادی‌های یک میکروارگانیسم در خون فرد الزاماً به معنی وجود عفونت در بدن وی نیست چراکه ممکن است این آنتی بادی‌ها از عفونت‌های قبلی به جای مانده باشند.
  • پزشک ممکن است وجود چندین آنتی بادی را آزمایش کند که این آزمایشات به احتمال وجود عفونت‌های مختلف بستگی خواهند داشت. بعضاً پزشک تنها می‌خواهد بداند که یک آنتی بادی در خون فرد موجود است یا خیر. ولی معمولاً میزان آنتی بادی موجود نیز سنجیده خواهد شد. میزان آنتی بادی در نمونه به این روش مشخص می‌شود که نمونه در هر بار به میزان نصف رقیق می‌شود تا زمانی که دیگر آزمایش نتواند وجود آنتی بادی را در نمونه تشخیص دهد. هرچقدر نمونه بیشتر رقیق شده باشد تا جواب آزمایش منفی شود، میزان بیشتری از آنتی بادی درون نمونه موجود بوده است.
  • از آن جایی که دستگاه ایمنی بدن برای تولید میزان کافی آنتی بادی که بتوان آن را با انجام تست‌های آزمایشگاهی تشخیص داد به چند روز تا چند هفته زمان نیاز دارد، تشخیص یک عفونت ممکن است روندی زمان بر باشد. آزمایشات آنتی بادی که بلافاصله پس از بیمار شدن فرد انجام شوند معمولاً جواب منفی خواهند داشت. درنتیجه پزشکان ممکن است یک نمونه را بلافاصله پس از بیمار شدن از فرد گرفته و نمونه‌ی دیگری را چندین هفته بعد از افزایش آنتی بادی‌ها در بدن بگیرند. در صورتی که سطح آنتی بادی در نمونه‌ی اول پایین بوده و چند هفته پس از آن سطح آنتی بادی در نمونه‌ی دوم افزایش یافته باشد، این افزایش نشان دهنده‌ی عفونت فعال و کنونی (به جای عفونت‌های قبلی) می‌باشد.

آزمایش آنتی ژن

آزمایش آنتی ژن

آنتی ژن‌ها موادی در بدن هستند که می‌توانند پاسخ ایمنی را در بدن تحریک کنند. میکروارگانیسم‌ها بر روی سطح و درون خود دارای آنتی ژن هستند. آزمایش آنتی ژن می‌تواند به طور مستقیم وجود میکروارگانیسم را مشخص کند تا پزشک بتواند به سرعت وجود عفونت را تشخیص دهد و نیازی به انتظار برای تولید آنتی بادی توسط بدن بیمار نداشته باشد. همچنین این آزمایش در افرادی که سیستم ایمنی بدن آن‌ها توان تولید آنتی بادی را ندارد قابل انجام است مثل افرادی که به تازگی عمل پیوند مغز استخوان انجام داده و یا به بیماری ایدز مبتلا هستند.برای انجام آزمایش آنتی ژن، پزشک یک نمونه از بیمار گرفته و آن را با آنتی بادی مخصوص میکروارگانیسم مشکوک مخلوط می‌کند. در صورتی که آنتی ژن‌های میکروارگانیسم مشکوک در نمونه‌ی بیمار وجود داشته باشند به آنتی بادی‌های تست می‌چسبند. برای تشخیص وجود ترکیب آنتی ژن – آنتی بادی روش‌های متفاوتی وجود دارند. ولی از هر روشی که استفاده شود، وجود آنتی ژن نشان دهنده‌ی وجود میکروارگانیسم در بدن فرد و احتمالاً وجود عفونت می‌باشد.

آزمایشاتی که مواد ژنتیکی درون میکروارگانیسم‌ها را تشخیص می‌دهند

آزمایشاتی که مواد ژنتیکی درون میکروارگانیسم‌ها را تشخیص می‌دهند

آزمایشاتی که مواد ژنتیکی را در میکروارگانیسم‌ها تشخیص می‌دهند آزمایش‌های نوکلئیک اسید نام دارند.در صورتی که کشت یک میکروارگانیسم دشوار بوده و یا نتوان آن را با روش‌های دیگر تشخیص داد پزشکان می‌توانند آزمایشاتی را برای تشخیص قسمت‌هایی از ماده‌ی ژنتیکی آن میکروارگانیسم انجام دهند. این ماده‌ی ژنتیکی شامل اسیدهای نوکلیئیک می‌باشد: دئوکسی ریبونوکلئیک اسید (DNA) و ریبونوکلئیک اسید (RNA).

  • واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR): واکنش زنجیره‌ای پلیمراز نمونه‌ای از این نوع آزمایش‌هاست. از تکنیک PCR برای ایجاد کپی‌هایی از ژن‌های میکروارگانیسم استفاده می‌شود. بدین ترتیب شناسایی میکروارگانیسم بسیار ساده‌تر خواهد شد.
  • هر آزمایش ژنتیکی مخصوص یک نوع میکروارگانیسم خاص خواهد بود. بدین معنی که آزمایش ژنتیک برای هپاتیت نوع C تنها می‌تواند همان ویروس را شناسایی کرده و برای شناسایی میکروب‌های دیگر کارایی ندارد. درنتیجه این آزمایشات زمانی انجام می‌شوند که پزشک به یک بیماری و میکروب خاص مشکوک باشد.
  • اکثر آزمایشات نوکلئیک اسید برای تشخیص وجود یک میکروارگانیسم طراحی شده‌اند (به آن‌ها آزمایشات کیفی گفته می‌شود). با این حال برخی از این آزمایشات می‌توانند مقدار مواد ژنتیکی موجود را نیز در برخی از میکروارگانیسم‌های خاص مثل ایدز و هپاتیت C مشخص کنند (به آن‌ها آزمایشات کمی گفته می‌شود). بدین ترتیب می‌توان شدت عفونت را تعیین کرد. می‌توان از آزمایشات کمی برای تحت نظر گرفتن روند پیشرفت درمان نیز استفاده کرد.
  • می‌توان از آزمایشات نوکلئیک اسید برای بررسی جهش‌های ژنی در میکروارگانیسم‌ها که آن‌ها را نسبت به یک دارو مقاوم می‌کند استفاده کرد. با این حال این تست‌ها کاملاً دقیق نیستند چراکه همه‌ی جهش‌های مقاومت زا شناخته شده نیستند. درنتیجه تست‌ها نمی‌توانند همه‌ی جهش‌های مقاومت زای موجود را بررسی کنند. همچنین این آزمایشات هزینه بر بوده، همیشه در دسترس نیستند و تنها برای یک سری از میکروارگانیسم‌ها قابل انجام هستند.

دیگر آزمایشاتی که برای تشخیص میکروارگانیسم مورد استفاده قرار می‌گیرند

آزمایشاتی که دیگر ویژگی‌های شاخص میکروارگانیسم‌ها را مشخص می‌کنند بعضاً با نام آزمایشات غیر نوکلئیک اسید شناخته می‌شوند. دلیل نامگذاری این آزمایشات، وابسته نبودن تست به مواد ژنتیکی است که شامل اسیدهای نوکلئیک (DNA و RNA) می‌باشد.برای مثال می‌توان برای تشخیص موارد زیر آزمایشاتی را انجام داد:

  • موادی که میکروارگانیسم در آن‌ها بهترین میزان رشد را داشته و یا می‌تواند در آن‌ها رشد کند.
  • آنزیم‌های تولید شده توسط میکروارگانیسم (که به میکروارگانیسم در عفونی کردن سلول و انتشار سریع‌تر در بافت‌ها کمک می‌کند)
  • دیگر مواد موجود در میکروارگانیسم (مثل پروتئین‌ها و اسیدهای چرب) که به تشخیص آن کمک می‌کنند.

“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *