6 آزمایش پاتولوژی در آزمایشگاه و تشخیص بیماری در خون

آزمایش پاتولوژی

بر‌خلاف پاتولوژیست‌هایی که ممکن است در تلویزیون دیده باشید، آن‌هایی که در سازمان‌های بهداشت و درمان مشغول به کار هستند، به جای آن که همه‌ روز را با بدن‌های مرده، انجام کالبد شکافی یا بررسی قتل‌ها سپری کنند، امکان دارد بیشتر به خاطر منافع زندگی کار کنند.

پاتولوژی مطالعه‌ بیماری، علل و پیشرفت آن است. تقریبا هر بیماری در سازمان‌های بهداشت و درمان در برخی از مراحل با خدمات پاتولوژی سر و کار دارد. هر بار که شما آزمایش خون، مدفوع، ادرار یا نمونه‌برداری بافت انجام می‌دهید، توسط یک پاتولوژیست یا متخصص پاتولوژی که بسته به مهارت‌ها و مدرک تحصیلی‌شان به عنوان متخصص زیست پزشکی یا متخصص بالینی شناخته می‌شوند، آنالیز می‌شود. پاتولوژیست‌ها به دنبال ناهنجاری‌های موجود در نمونه‌ها هستند اما به طور کلی اغلب این آزمایش‌ها برای تایید این که همه چیز خوب است انجام می‌شود.

در ميان غربالگری‌های پیشگیرانه، آزمایشات می‌توانند در تشخیص زود هنگام بیماری‌هایی که ذاتا کشنده هستند،کمک کننده باشند.

پاتولوژی هم‌چنین نقش عمده‌ای در پژوهش‌ها ایفا می‌کند، مانند پیدا کردن درمان‌های سرطان و بیماری‌های ارثی،گسترش واکسن‌ها عليه بیماری‌های عمومی یا اطمینان از این که انتقالات خون ایمن هستند. به همین دلیل است که حوزه‌های کارشناسی مختلفی در پاتولوژی وجود دارد، مانند پاتولوژی کالبدسنجی که به دنبال علل مرگ است. چهار تخصص اصلی در پاتولوژی عبارتند از:

  • پاتولوژی شیمیایی- مطالعه‌ مواد شیمیایی موجود در خون و مایعات دیگر
  • هماتولوژی- مطالعه‌ ناهنجاری‌های خونی
  • هیستوپاتولوژی- مطالعه‌ ناهنجاری‌های بافت انسان
  • میکروبیولوژی پزشکی- مطالعه‌ عفونت

موارد استفاده آزمایش پاتولوژی چیست؟


موارد استفاده آزمایش پاتولوژی

پاتولوژی محور اصلی اکثر حوزه‌های مراقبت بهداشتی، ارائه یک دید کلی برای نحوه مدیریت شرایط بیمار؛ چه با تایید تشخیص بیماری، مدیریت دارو یا با نظارت بر پیشرفت یک بیماری می‌باشد.

غربالگری برای بیماری

هدف از غربالگری متوقف کردن یک بیماری در مراحل اولیه است. بنابراین حتی قبل از اینکه شخص متوجه بیماری خود شود، یا قبل از اینکه وضعیت وخیم‌تری به وجود آید بیماری می‌تواند درمان یا متوقف گردد.

غربالگری به دلایل مختلفی انجام می‌شود. این کار می‌تواند به تشخیص زود هنگام بیماری‌هایی مثل سرطان یا کمک به تعیین شانس ابتلا به بیماری‌های ارثی یا ژنتیکی مثل بیماری کروتزفلد-جاکوب یا سندروم دان کمک کند. در مورد برخی از برنامه‌های غربالگری ملی که در دسترس هستند بخوانید:

  • غربالگری قبل از زایمان
  • غربالگری نوزادان
  • غربالگری سرطان- سرطان سینه، سرطان روده، سرطان پروستات و سرطان دهانه رحم

غربالگری برای افرادی که با مواد خطرناکی مثل جیوه، سرب یا پنبه نسوز کار می‌کنند یا پس از وقوع حوادث صنعتی نیز انجام می‌شود.

بررسی خطرات بالقوه سلامتی

بررسی خطرات بالقوه سلامتی با آزمایش پاتولوژی

معاینات پزشکی متداولی برای تعیین میزان خطر ابتلای شما به بیماری‌های در حال پیشرفت مثل دیابت وجود دارد. برای مثال ممکن است شما برای تعیین سطوح کلسترول خون خود یک آزمایش خون بدهید.

نتایج این آزمایش در ترکیب با اطلاعات مربوط به فشار خون، وزن و عادات زندگی شما مثل سیگار کشیدن یا مصرف مشروبات استفاده می‌شود تا میزان خطر ابتلای شما به بیماری‌های قلبی یا سکته تعیین شود.

تشخیص یک بیماری

تشخیص یک بیماری همیشه به طور مستقیم انجام نمی‌شود. برخی بیماری‌ها مثل بیماری‌های گرمسیری علائم مشابهی دارند و مابقی با سطوح هورمونی یا تغلیظ دیگر مواد شیمیایی در خون مشخص می‌شوند. اگر اینطور باشد پزشک شما آزمایشات ساده‌ای برای کمک به تشخیص و درمان مناسب ترتیب می‌دهد.

پیش‌بینی یک بیماری

اگر بدحال هستید، می‌خواهید که پزشکتان به شما بگوید که چه مدت زمانی طول میکشد تا احساس کنید که بهتر شده‌اید. برای بیماری‌های وخیمی مثل سرطان، تعیین اینکه سرطان به چه مرحله‌ای رسیده است برای بیان شدت بیماری، گزینه‌های درمانی و در مورد بیماری‌های لاعلاج، بهترین مراقبت‌های تسکینی مهم است.

کنترل کردن

آزمایش‌های پاتولوژی می‌توانند در کنترل پیشرفت بیماری و تعیین اینکه آیا بیماری بهتر یا بدتر شده است به پزشک شما کمک کنند. برای مثال تیروئیدیت؛ آماس غده تیروئید است که می‌تواند منجر به کاهش یا افزایش میزان هورمون‌های تیروئید در خون شود.

  • پزشک شما امکان دارد برای تشخیص اینکه آیا این التهاب کاهش یافته یا بدتر شده است، انجام آزمایشات منظم خون را تجویز کند و برای تصمیم‌گیری در مورد اینکه کدام روند درمان را باید داشته باشید، از این اطلاعات استفاده می‌کند.
  • دلیل دیگر، کنترل میزان دارو در خون شما است برخی از داروهای تجویزی وقتی که غلظت آنها در خون خیلی بالا برود باعث بروز علائم مسمومیت می‌شوند یا وقتی سطح آنها خیلی پایین بیاید هیچ اثری نخواهد داشت. بنابراین انجام آزمایشات منظم برای اندازه‌گیری غلظت دارو در خون شما ضروری است.
  • همچنین به علت اینکه داروها ممکن است اثرات جانبی جدی داشته باشند، نیاز به کنترل شدن دارند. به عنوان مثال داروهایی که پس از پیوند برخی اعضای بدن تجویز می‌شوند می‌توانند روی عملکرد کلیه یا کبد اثر بگذارند. بنابراین بیمارانی که پیوند اعضا انجام داده‌اند برای جلوگیری از آسیب جدی اعضای سالم دیگر به طور منظم کنترل می‌شوند.

چه اتفاقاتی برای نمونه‌های شما می‌افتد؟


نمونه‌های آزمایش پاتولوژی

در اکثر موارد شما نمونه خود را به یک بیمارستان یا اتاق عمل پزشک خود خواهید برد. سپس پزشک یا پرستار آن را به آزمایشگاه داده و نمونه در آنجا مورد بررسی قرار خواهد گرفت. گاهی اوقات نمونه‌ها به بیش از یک آزمایشگاه تخصصی فرستاده می‌شوند. اینکه نمونه به چه صورت نگهداری می‌شود به نوع آن بستگی دارد. برخی از نمونه‌ها باید همیشه به صورت منجمد نگهداری شوند، برخی دیگر در صورتی که خطر عفونت وجود داشته باشد لازم است که در عرض یک ساعت یا در ظروف مخصوصی تحویل داده شوند و مابقی می‌توانند با پست ارسال شوند.

شما همیشه می‌توانید با پزشک خود مشورت کنید تا اطلاعات بیشتری در مورد نحوه انتقال نمونه خود به یک آزمایشگاه پاتولوژی به دست آورید.

  • اگر ناگزیر به نمونه دادن هستید -مانند یک نمونه مدفوع، ادرار یا اسپرم- باید همیشه از دستورالعمل‌هایی که پیش از نمونه‌گیری به شما گفته می‌شود پیروی کنید. این به شما اطمینان می‌دهد که نتایج آزمایشتان تا حد امکان قابل اعتماد بوده و از نمونه‌گیری مجدد جلوگیری می‌کند. این شامل دستورالعمل‌هایی راجع به هرگونه تغییر در رژیم غذایی شما است. به عنوان مثال اگر ناگزیر به نمونه‌گیری اسپرم هستید، این نمونه باید گرم نگه داشته شود. قبل از انجام آزمایش خون برای دیابت از شما خواسته می‌شود که چیزی نخورید.
  • آیا قبل از انجام آزمایش خون مجاز به خوردن و نوشیدن هستید؟
  • آیا قبل از انجام آزمایش خون مجاز به استفاده از دارو هستید؟

همیشه از برچسبی که روی ظرف نمونه آزمایش زده شده است اطمینان حاصل کنید:

  • نام شما
  • نام خانوادگی شما
  • تاریخ تولد شما
  • شماره مرجع یا بیمارستان شما (اگر یک عدد داشته باشند)
  • نوع آزمایش (ادرار، مدفوع، اسپرم)
  • تاریخ و ساعت نمونه‌گیری

همچنین توصیه‌هایی که روی آن نوشته شده است را بخوانید:

  • نحوه جمع‌آوری و نگهداری نمونه مدفوع
  • نحوه جمع‌آوری و نگهداری نمونه ادرار

به محض اینکه نمونه شما به پاتولوژی برسد، یک شماره پاتولوژی به آن اختصاص داده می‌شود. در نتیجه کارکنان آزمایشگاه می‌توانند آن را پیگیری کنند. همچنین این کار اجازه می‌دهد که تست‌های شما به صورت ناشناس باقی بمانند. اینکه چگونه نمونه شما توسط پاتولوژیست‌ها و متخصصان مورد بررسی قرار می‌گیرد بستگی به نمونه و نوع آزمایشاتی که انجام می‌گیرد دارد. همه آزمایشگاه‌های پاتولوژی به یک روش یا در دوره زمانی یکسان نمونه‌ها را پردازش نمی‌کنند. شما همیشه می‌توانید درباره جایی که نمونه‌ها فرستاده می‌شوند از پزشکتان سوال بپرسید.

اغلب بیمارستان‌هایی که دارای بخش پاتولوژی هستند نیز در وبسایت خود یک قسمتی برای توضیح خدماتشان دارند و در صورت داشتن هرگونه سوال اطلاعات تماس را در اختیار شما قرار می‌دهند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آزمایش خود را بگیرید؟


جواب آزمایش پاتولوژی

این بستگی به آزمایشاتی دارد که نیاز است انجام شوند. بیش از ۹۰ درصد نمونه‌هایی که وارد آزمایشگاه‌های بیوشیمی و هماتولوژی می‌شوند در همان روز گزارش خواهند شد. از اتوماسیون و روبات‌ها در این تخصص‌ها استفاده بسیار زیادی می‌شود.

نمونه‌های دیگر به زمان و وسیله‌های بیشتری نیاز دارند مانند زمانی که لازم است بافت زبر میکروسکوپ بررسی شود. این می‌تواند چند روزی طول بکشد. به آزمایشاتی که باید انجام شوند، در دسترس بودن پاتولوژیست و متخصص و بار کاری بخش هیستوپاتولوژی بستگی دارد.

به طور مشابه در صورتی که لازم باشد یک نمونه کشت شود (رشد دادن باکتری‌ها در ظروف پتری) تا وقتی که زمان لازم برای رشد و شناسایی باکتری طی نشود نتیجه نمی‌تواند گزارش شود.

دلایل دیگری که می‌توانند شما را مجبور کنند تا زمان بیشتری برای جواب آزمایش خود منتظر بمانید:

  • پیچیدگی‌های زیاد آزمایش نیاز به الزامات قابل توجهی دارد.
  • نمونه‌های مربوط به آن نوع آزمایش، کمتر دریافت شده و نگهداری می‌شوند بنابراین می‌توانند در یک دسته آنالیز شوند؛ هم به جهت کیفیت و هم به جهت دلایل اقتصادی.
  • لازم است نمونه آزمایش به یک آزمایشگاه بسیار تخصصی فرستاده شود.

گاهی اوقات ممکن است متوجه شوید مدت زمان زیادی طول می‌کشد تا جواب آزمایش خود را دریافت کنید. این همیشه به این خاطر نیست که آزمایشگاه به زمان زیادی برای آنالیز نمونه‌های شما نیاز دارد- می‌تواند به این دلیل باشد که پزشک شما به زمان زیادی نیاز دارد تا نتایج آزمایش را در محتوای سابقه پزشکی شما قرار دهد.

نتایج آزمایش پاتولوژی اغلب پیچیده بوده و به تفسیر تخصصی نیاز دارند. ممکن است پزشک شما قبل از نتیجه‌گیری با یک پاتولوژیست، متخصص یا پزشکان دیگر درباره نتایج صحبت کند. به علاوه پزشک نیاز به پیدا کردن راهی دارد تا نتیجه را با اصطلاحات ساده‌ای برای شما توضیح دهد.

اگر شما می‌بینید که یک مشاور در بیمارستان وجود دارد، ممکن است او برای بحث در مورد نتایج در ویزیت بعدی شما آماده شده باشد. پزشک شما لزوما از قبل با شما تماس نخواهد گرفت مگر اینکه یک دلیل پزشکی برای انجام این کار وجود داشته باشد.

چگونه بفهمید که آزمایشگاهی که در آن آزمایش داده‌اید جواب درست را ارائه می‌دهد؟


آزمایشگاه‌های پاتولوژی اقدامات قابل توجهی برای اطمینان از درست بودن نتایج خود انجام می‌دهند. مانند صنایع دیگر، آنها متعهد به انجام اقدامات کنترل کیفیت بوده و نتایج خود را به صورت داخلی و با آزمایشگاه‌های دیگری که همان نوع آزمایش را انجام داده‌اند مقایسه می‌کنند.

مرحله بعدی تضمین کیفیت خارجی است (EQA). EQA اکثرا بر مبنای ملی سازماندهی می‌شود در نتیجه آزمایشگاه‌ها می‌توانند نتایج خود را با دیگران- تا حدود ۲۰۰ برای برخی آزمایش‌ها- و با آزمایشگاه‌هایی که از همان متدهای آزمایش و همان ابزار استفاده می‌کنند، مقایسه کنند.

آنچه که ۶ تا از متداول‌ترین آزمایشات پاتولوژی نشان می‌دهند


بالغ بر ۵۰۰ میلیون آزمایش پاتولوژی برای افراد در ۱۲ ماه گذشته انجام شده است که طیف وسیعی از بیماری‌ها و شرایط از بررسی کلسترول گرفته تا تشخیص سرطان را دربر می‌گیرد. اما برخی از متداول‌ترین آزمایشات پاتولوژی انجام گرفته و آنچه که عملا آنها دنبال می‌کنند چیست؟

آزمایش‌های عملکرد کبد

آزمایش‌های عملکرد کبد (LFT) یک گروه از آزمایشات خون هستند که برخی از آنزیم‌های کبدی، پروتئین‌ها و موادی که توسط کبد تولید یا دفع می‌شوند را اندازه‌گیری می‌کنند. مقدار این مواد در خون می‌تواند به خاطر آسیب کبدی باشد. این آزمایش‌ها هنگامی که یکجا انجام شود، یک تصویر فوری از سلامت کبد به پزشک داده و می‌تواند نقطه شروعی برای هرگونه آزمایشات تشخیصی بیشتر باشد.

بیماری‌ها، عفونت‌ها و فاکتورهای سبک زندگی بسیاری وجود دارند که می‌توانند  منجر به آسیب کبد شده و با توجه به میزان قابل توجهی از آسیب کبدی که ممکن است قبل از بروز علائم وجود داشته باشد؛ پاتولوژی کلید تشخیص زود هنگام و درمان موثر است.

بررسی کامل خون

بررسی کامل خون (FBE) که به عنوان شمارش کامل خون (آزمایش FBC خون) یا شمارش کلی خون (CBC) نیز شناخته می‌شود اطلاعات مهمی را درباره تعداد و رشد صحیح سلول‌های موجود در خون در اختیار قرار می‌دهد: سلولهای خونی قرمز که اکسیژن را حمل می‌کنند. سلول‌های خونی سفید که با عفونت‌ها و پلاکت‌هایی که به لخته شدن خون کمک می‌کنند می‌جنگند.

غیرعادی بودن هر یک از اینها می‌تواند اطلاعات زیادی درباره گستره‌ای از شرایط مهم به ما بدهد از جمله برخی فاکتورهای غذایی، داروها و گاهی اوقات افشاء مواد سمی. غیر طبیعی بودن آزمایش خون FBE می‌تواند به خاطر کم‌خونی، عفونت‌ها، برخی از سرطان‌های خون مانند لوسمی و برخی از بیماری‌های ژنتیکی باشد.

بررسی آهن

همانطور که از اسمش پیداست آزمایش بررسی‌های آهن یک آزمایش پاتولوژی است و در صورتی که پزشک شما مشکوک به وجود اهن خیلی کم یا خیلی زیاد در بدن شما شود، انجام می‌گیرد.

آهن برای کمک به شکل‌گیری تعداد کافی از سلول‌های قرمز خونی نرمال که اکسیژن را در سراسر بدن حمل می‌کنند لازم است. سطوح پایین آهن می‌تواند منجر به کم‌خونی شود که در این صورت بدن سلول خونی قرمز کافی نداشته و به سادگی منجر به خستگی و کمبود انرژی می‌شود. کمبود آهن بازتابی از مصرف کم مواد غذایی، جذب کم یا از دست دادن بیش از حد آهن از طریق خونریزی است، بنابراین یافتن علت کمبود آهن اهمیت حیاتی دارد زیرا ممکن است نشان‌دهنده بیماری‌های جدی و مهم باشد.

آهن خیلی زیاد در خون شما- که با نام بار زیادی آهن یا هموکروماتوزیس شناخته می‌شود- خطر ابتلا به تعدادی از بیماری‌های جدی از جمله بیماری‌های کبدی، سکته قلبی، آرتروز و دیابت را افزایش می‌دهد. بار زیادی آهن تا زمانی که آسیب بافت شروع نشده بدون علامت است، آسیبی که می‌تواند با تشخیص زود هنگام جلوگیری شود.

اثرات فقر آهن یا بار زیادی آهن به سهولت قابل درمان است به ویژه اگر زود تشخیص داده شود. انجام آزمایشات پاتولوژی در این وضعیت مهم است.

معرفی TSH (هورمون محرک تیروئید)

این آزمایش خون به عنوان بخشی از آزمایش عملکرد تیروئید به منظور غربالگری، تشخیص و درمان کنترلی اختلالات تیروئید مثل کم‌کاری غده تیروئید (هورمون تیروئید کم) یا پرکاری غده تیروئید (هورمون تیروئید بسیار زیاد) انجام می‌شود. این اختلالات می‌توانند به صورت خودبه‌خودی یا یه خاطر تومورها، بارداری، عفونت‌ها و گاهی اوقات به خاطر داروها اتفاق بیفتند.

این آزمایش مقدار هورمون محرک تیروئید (TSH) در خون شما را اندازه‌گیری می‌کند. TSH توسط غده هیپوفیز تولید شده و مانند یک پیام رسان عمل می‌کند، به غده تیروئید می‌گوید که ترشح هورمون‌ها را آغاز کند. در بیمارانی که دچار بیماری غده تیروئید یا غده هیپوفیز هستند، سیستم پیام رسانی نامتعادل می‌شود.

آنالیز ادرار

آنالیز ادرار انجام آزمایشی بر روی نمونه ادرار بوده تا برخی از اختلالات متابولیکی  (مثل دیابت) یا اختلالات کلیوی تشخیص داده شود. یک بیمار ممکن است توسط پزشک خود به گستره‌ای از سناریوها ارجاع داده شود.

آزمایش‌های متداولی که بخشی از آنالیز ادرار می‌باشند عبارتند از آزمایش پروتئین ادرار؛ برای مثال در دوران بارداری، سلول‌های قرمز؛ برای مثال هنگام بیماری کلیه، و همچنین نشانگرهای عفونت‌های مجاری ادراری.

INR (ضریب نرمال شده بین‌المللی)

 این آزمایش پاتولوژی برای بررسی اینکه داروی ضد انعقادی، وارفارین، تا چه اندازه خوب عمل می‌کند استفاده می‌شود. افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی مانند ضربان قلب نامنظم یا پس از جایگزینی دریچه قلب ممکن است برای جلوگیری از سکته به این دارو نیاز داشته باشند. افراد دیگر امکان دارد به خاطر درمان انعقاد خون یا کاهش خطر پیشرفت لخته شدن خون در پاها یا ریه‌ها در طی دوره‌های خطرناکی مثل عمل جراحی از وارفارین استفاده کنند.

این آزمایش مدت زمان لازم برای تبدیل یک پروتیین (پروترومبین) به پروتیین دیگر (ترومبین) برای شخصی که وارفارین مصرف می‌کند را در مقایسه با شخصی که از این دارو استفاده نمی‌کند اندازه‌گیری می‌نماید. این واکنش شیمیایی برای تشکیل لخته خون حیاتی است. بیمارانی که وارفارین مصرف می‌کنند نیاز به انجام آزمایشات منظم برای بررسی اثربخشی دارو داشته تا پزشک بتواند میزان دز دارو را بر اساس آن تنظیم کند. سطوح، تحت تاثیر رژیم غذایی، داروها و بروز تغییرات در سلامت عمومی قرار دارند. سطوح بالا ممکن است هیچ نشانه‌ای نداشته باشند اما خطر خونریزی خودبه‌خودی را افزایش می‌دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *